У Эўрапейскай хартыі па алькаголі, прынятай дзяржавамі-чальцамі ў 1995 годзе, выкладзеныя кіруючыя прынцыпы і мэты ўмацаваньня і аховы здароўя і дабрабыту ўсіх людзей у Рэгіёне. Дадзеная Дэклярацыя накіраваная на абарону дзяцей і моладзі ад прымусаў да ўжываньня алькаголю і на паніжэньне шкоды, якая прычыняецца ім наўпрост або ўскосна. У Дэклярацыі ізноў пацьвярджаюцца пяць прынцыпаў Эўрапейскай хартыі па алькаголі.
"Усе людзі маюць права на сямейнае, грамадзкае і працоўнае жыцьцё, абароненае ад няшчасных выпадкаў, гвалту і іншых адмоўных наступстваў спажываньня алькаголю."
"Усе людзі маюць права на абгрунтаваную аб'ектыўную інфармацыю і асьвету, пачынальна з раньняга пэрыяду жыцьця, адносна наступстваў спажываньня алькаголю для здароўя, сямьі і грамадзтва".
"Кожнае дзіця і падлетак мае права расьці і разьвівацца ў бясьпечным асяродзьдзі, абароненым ад адмоўных наступстваў ужываньня алькаголю, і, наколькі гэта магчыма, на абарону ад прапаганды і рэклямаваньня алькагольных напояў".
"Усе людзі, ужываючыя алькаголь небясьпечным або прычыняючым шкоду здароўю чынам, і чальцы іх семьяў маюць права на даступнае лячэньне і догляд".
"Усе людзі, не жадаючыя спажываць алькаголь або якія ня могуць гэта рабіць па стане здароўя або іншым чыньнікам, маюць права на абарону ад прымусу да ўжываньня алькаголю і на падтрымку ў сваіх паводзінах, што характарызуецца неўжываньнем сьпіртных напояў".
Абгрунтаваньне
Здароўе і дабрабыт зьяўляецца асноватворным правам кожнага чалавека. Абарона і ўмацаваньне здароўя і дабрабыт дзяцей і моладзі займаюць цэнтральнае месца ў Канвэнцыі Арганізацыі Аб'яднаных Нацый аб правах дзіцяці і зьяўляюцца жыцьцёва важнай часткай асноўных прынцыпаў і палажэньняў палітыкі САЗ Здароўе-21 і місіі ЮНІСЭФ. У дачыненьні да моладзі і алькаголю ў Эўрапейскім пляне дзеяньняў САЗ па алькаголю вызначаная неабходнасьць забесьпячэньня спрыяльнага і падтрымліваючага асяродзьдзя пражываньня ў хаце, вучэбных установах, у месцах працы і на ўзроўні мясцовай абшчыны, з тым каб зьберагчы маладых людзей ад аказваемага на іх ціску з мэтай прымусу да ўжываньня алькаголю, і памяншэньня маштабу і глыбіні праблем, зьвязаных cа шкодай, абумоўленай алькаголем. Больш таго, зараз уяўляецца станоўчай магчымасьць для пастаноўкі праблемы "моладзь і алькаголь" на палітычную позву дня.
Моладзевае асяродзьдзе
Усё большае ўзьдзеяньне на ўспрыманьне, магчымасьці выбару і паводзін моладзі аказвае глябалізацыя сродкаў масавай інфармацыі і рынкаў. Шматлікія маладыя людзі ў цяперашні час валодаюць вялікімі магчымасьцямі і вялікім прыбыткам, якія застаюцца пасьля выплаты падаткаў, але разам з тым яны больш уразьлівыя і падвяргаюцца ўздзеяньню сталым яшчэ больш агрэсіўным мэтадам продажу, збыту і маркетынгу спажывецкіх прадуктаў і патэнцыйнашкодных рэчываў - такіх, як алькаголь. Сацыяльна-эканамічныя перамены, грамадзянскія канфлікты, бедната, адсутнасьць прытулку і жыльля і ізаляцыя падвысілі верагоднасьць таго, што алькаголь і наркотыкі адыгрываюць усё большую і разбуральную ролю ў жыцьці шматлікіх маладых людзей.
Тэндэнцыі ў адносінах спажываньня алькаголю
Асноўныя тэндэнцыі ў структуры спажываньня алькаголю моладзьдзю - гэта вялікае экспэрымэнтаваньне з алькаголем сярод дзяцей і ўзмацненьне такіх форм ужываньня алькаголю, зьвязанага з высокай рызыкай, як "п'яныя гулянкі" і проста п'янства, асабліва сярод падлеткаў і маладых дарослых, і зьмешваньне алькаголю зь іншымі псыхаактыўнымі рэчывамі (множная таксыкаманія). Сярод моладзі выразна прасочваецца ўзаемасувязь паміж ужываньнем алькаголю, тытуню і забароненых наркотыкаў.
У што абыходзіцца ўжываньне алькаголю моладзі?
Моладзь больш уразьлівая і сьхільная фізычнай, эмацыйнай і сацыяльнай шкодзе, якая зьяўляецца сьледзтвам спажываньня алькаголю самімі маладымі людзьмі або іншымі асобамі. Існуе цесная ўзаемасувязь паміж высокай ступеньню рызыкі, абумоўленай спажываньнем алькаголю, гвалтам, нездаровымі сэксуальнымі паводзінамі, дарожна-транспартнымі і іншымі няшчаснымі выпадкамі, інвалідызацыяй і сьмяротнасьцю. Мэдыцынскія, сацыяльныя і эканамічныя выдаткі, зьвязаныя з наступствамі спажываньня алькаголю моладзьдзю, кладуцца цяжкім цяжарам на грамадзтва.
Ахова здароўя
Ужываньне алькаголю і іншых псыхаактыўных рэчываў у цяперашні час падвяргае сур'ёзнай пагрозе здароўе і дабрабыт мноства маладых людзей. З пункта погляду грамадзкай аховы здароўя, высновы ясны: няма ніякіх навуковых пацьверджаньняў бясьпечнай мяжы спажываньня алькаголю і асабліва, калі гэта дакранаецца дзяцей і падлеткаў, якія зьяўляюцца найболей уразьлівымі кантынгентамі. Шматлікія дзеці зьяўляюцца таксама ахвярамі наступстваў ужываньня алькаголю іншымі і асабліва чальцамі сямьі, што прыводзіць да развалу сямьі, эканамічнай беднаты і эмацыйнай спустошанасьці, закінутасьці, злоўжываньням, гвалту і невыкарыстаньню жыцьцёвых магчымасьцяў. Палітыка ў вобласьці аховы здароўя ў стаўленьні алькаголю павінна вызначацца інтарэсамі грамадзкай аховы здароўя без усякага ўмяшаньня і ўзьдзеяньні камэрцыйных інтарэсаў. Адным з найсур'ёзных чыньнікаў і крыніц трывогі і турботы зьяўляюцца высілкі, прыкладаемыя алькагольнай прамысловасьцю і сэктарам рэстаранна-гасьцінічнага абслугоўваньня з мэтай камэрцыялізацыі спорту і моладзевай культуры шляхам масавага рэклямаваньня і спонсарства.
Дэклярацыя
Гэтай Дэклярацыяй мы, удзельнікі Эўрапейскай канфэрэнцыі САЗ на ўзроўні міністраў "Моладзь і алькаголь", заклікаем усе дзяржавы-чальцы, міжурадавыя і няўрадавыя арганізацыі і іншыя зацікаўленыя бакі найактыўным чынам выступіць у абарону здароўя і дабрабыту моладзі і ажыцьцявіць неабходныя інвэстыцыі для гэтага, з тым каб забясьпечыць для яе высокую якасьць жыцьця і годнае будучыня ў пляне працы, адпачынку, сямейнага і грамадзкага жыцьця.
Палітыка адносна алькаголю, арыентаваная на моладзь, павінна стаць неад'емнай складовай часткай шырэйшага водгуку і рэагаваньня ўсяго грамадзтва, бо спажываньне алькаголю моладзьдзю адлюстроўвае ў значнай меры асаблівасьці адносін і практыкі шырэйшых пластоў грамадзтва. Моладзь зьяўляецца рэсурсам і можа занесьці пазытыўны фундуш у рашэньне праблем, зьвязаных з алькаголем.
Для дапаўненьня шырэйшага і ёмістага рэагаваньня грамадзтва, як гэта выкладзена ў Эўрапейскім пляне дзеяньняў па алькаголю, неабходна распрацаваць пэўныя задачы, палітыкастратэгічныя меры і дапаможныя мерапрыемствы, разьлічаныя на моладзь. Дзяржавы-чальцы, з улікам адрозьненьняў і асаблівасьцяў сваёй культуры і сацыяльных, прававых і эканамічных умоў:
1. Паставяць наступныя задачы, якія варта выканаць:
(a) дабіцца значнага скарачэньня ліку маладых людзей, пачынаючых спажываць алькаголь;
(b) адсунуць па часе век пачатку спажываньня алькаголю моладзьдзю;
(c) значна паменшыць частату і распаўсюджанасьць выпадкаў спажываньня алькаголю, багатага высокай рызыкай, сярод моладзі, асабліва падлеткаў і маладых дарослых;
(d) забясьпечыць і/або пашырыць абгрунтаваныя і мэтазгодныя альтэрнатывы ўжываньню алькаголю і наркотыкаў і ўзмацніць навучаньне ўсіх, хто працуе з моладзьдзю;
(e) узмацніць удзел моладзі ў палітыцы, зьвязанай са здароўем моладзі і асабліва з праблемамі, абумоўленымі алькаголем;
(f) узмацніць асьвету моладзі па пытаньнях, датычным алькаголю;
(g) паменшыць ціск і прымус моладзі да ўжываньня алькаголю, асабліва ў сувязі з прапагандай алькаголю, бясплатным разьмеркаваньнем, рэклямаваньнем, спонсарствам і даступнасьцю, з наданьнем, у прыватнасьці, павышанай увагі адмысловым, або асаблівым, падзеям і мерапрыемствам;
(h) падтрымліваць меры і дзеяньні, накіраваныя супраць пазапраўнага продажу алькаголю;
(i) забясьпечыць і/або падвысіць доступ да службаў аховы здароўя і кансультаваньня, асабліва для маладых людзей з алькагольнымі праблемамі і/або ў якіх бацькі або чальцы сямьі пакутуюць алькагольнай залежнасьцю;
(j) істотна зьнізіць паказчыкі зьвязанай з алькаголем шкоды, у прыватнасьці, няшчасных выпадкаў, нападаў і гвалту, - прычым асабліва, калі іх ахвярамі становяцца маладыя людзі.
2. Будуць спрыяць комплекснаму ажыцьцяўленьню эфэктыўных мер супрацьалькагольнай палітыкі ў чатырох маштабных абласьцях:
"Забесьпячэньне абароны: Узмацніць меры абароны дзяцей і падлеткаў ад узьдзеяньня на іх рэклямаваньня і спонсарства алькаголю. Забясьпечыць, каб вытворцы алькагольнай прадукцыі не нацэльвалі алькагольную прадукцыю і яе збыт на дзяцей і падлеткаў. Кантраляваць наяўнасьць і прапанаваньне алькаголю ва ўсім, што дакранаецца яго даступнасьці, мінімальнага ўзросту і эканамічных мер, уключаючы ўсталяваньне коштаў/коштаўтварэньне, якія ўплываюць на ўжываньне алькаголю ў непаўналетнім узросьце. Забясьпечваць падтрымку і абарону дзяцей і падлеткаў, бацькі і чальцы сямьі якіх пакутуюць алькагольнай залежнасьцю і ад праблем, зьвязаных з алькаголем".
"Разьвіцьцё адукацыйных і асьветніцкіх праграм: Падвысіць усьведамленьне неспрыяльных наступстваў алькаголю, у прыватнасьці, сярод моладзі. Распрацаваць праграмы мэдыкасанітарнай асьветы, уключаючыя алькагольную праблематыку датычна да вучэбных устаноў, месцаў працы, вытворчасьці, моладзевых арганізацый і мясцовых абшчынаў/кантынгентаў мясцовага насельніцтва. Гэтыя праграмы павінны даць бацькам, настаўнікам, калегам і аднагодкам, а таксама моладзевым лідэрам магчымасьць дапамагчы падлеткам і моладзі засвойваць і практыкаваць жыцьцёвыя навыкі і ўменьні і вырашаць праблемы, зьвязаныя з сацыяльным ціскам і фактарамі рызыкі. Акрамя таго, моладзі павінны быць прадстаўленыя рэальныя правы і магчымасьці для ўзяцьця на сябе абавязкаў як важных чальцоў грамадзтва".
"Падтрымліваючыя асяродкавыя ўмовы і фактары: Ствараць магчымасьці, стымулюючыя і спрыяючыя альтэрнатывам піцейнай культуры. Разьвіваць і заахвочваць ролю сямьі ва ўмацаваньні здароўя і падвышэньні дабрабыту і дабрабыту моладзі. Забясьпечыць вызваленьне ад алькаголю школ і, па магчымасьці, іншых вучэбна-адукацыйных устаноў".
"Памяншэньне шкоды: Садзейнічаць найлепшаму разуменьню адмоўных наступстваў ужываньня алькаголю на індывідуальным і сямейным узроўнях і ў маштабах усяго грамадзтва. У рамках асяродзьдзя, зьвязанага са спажываньнем алькаголю, забясьпечыць навучаньне асоб, якія адказваюць за абслугоўваньне або падачу алькагольных напояў/алькаголю, і ўвесьці/ забясьпечыць выкананьне рэглямэнтаваных правілаў, норм і загадаў, забараняючых продаж алькаголю непаўнагадовым і нецьвярозым асобам. Забясьпечыць выкананьне інструкцый, загадаў і санкцый/пакараньняў у стаўленьні кіраваньня транспартных сродкаў у нецьвярозым стане. Забясьпечыць падаваньне належных мэдыкасанітарных і сацыяльных паслуг для моладзі і юнацтва, сутыкаючыхся з праблемамі ў выніку ўжываньня алькаголю імі самімі або іншымі людзьмі".
3. Стварыць шырокую сыстэму, якая дазваляе ажыцьцявіць адпаведныя стратэгіі і вырашыць задачы:
"Забесьпячэньне палітыка-дзяржаўнага стаўленьня шляхам распрацоўкі ўсеабдымных агульнанацыянальных плянаў і стратэгій з арыентацыяй на моладзь і зь яе прыцягненьнем, з пастаноўкай задач па памяншэньні ўжываньня алькаголю і зьвязанай з гэтым шкоды, асабліва сярод розных пластоў і кантынгентаў маладога насельніцтва, і праводзіць ацэнку прагрэсу і прасоўваньня ў гэтым напрамку."
"Разьвіцьцё партнэрскіх сувязяў і кантактаў асабліва з моладзьдзю з дапамогай адпаведных мясцовых сетак. Разглядаць моладзь у якасьці рэсурсу і садзейнічаць стварэньню для моладзі магчымасьцяў удзелу ў фармуляваньні і прыняцьці рашэньняў, якія ўплываюць на яе жыцьцё. Пры гэтым варта рабіць адмысловы акцэнт на памяншэньні праяў няроўнасьці, асабліва ў пытаньнях здароўя."
"Распрацоўка ўсеабдымнага/комплекснага падыходу для пастаноўкі і рашэньня сацыяльных праблем і праблем здароўя, зь якімі сутыкаецца моладзь у сувязі з алькаголем, тытуням, наркотыкамі і г.д. Садзейнічаньне ўжываньню міжсэктаральнага падыходу на агульнанацыянальным і мясцовым узроўнях для забесьпячэньня пасьлядоўнай і больш эфэктыўнай палітыкі. Умацоўваючы здароўе і падвышаючы дабрабыт і дабрабыт моладзі і юнацтва, неабходна заўсёды ўлічваць іх сацыяльныя і культурныя адрозьненьні і ўмовы - асабліва груп, якія выпрабоўваюць адмысловыя патрэбнасьці."
"Узмацненьне міжнароднага супрацоўніцтва паміж дзяржавамі-чальцамі. Шматлікія палітыка-стратэгічныя меры могуць быць поўнасьцю эфэктыўнымі толькі пры ўмове іх прыняцьця і ўзмацненьні на міжнародным узроўні. САЗ будзе выконваць сваю кіруючую ролю шляхам усталяваньня адпаведных партнэрскіх сувязяў і кантактаў і выкарыстаньня сваіх сетак і структур супрацоўніцтва па ўсім Эўрапейскім рэгіёне. У гэтым пляне здабывае адмысловую значнасьць і важнасьць супрацоўніцтва з Эўрапейскай камісіяй".
Эўрапейскае рэгіянальнае бюро САЗ праз сваю Эўрапейскую інфармацыйную сыстэму па алькаголю будзе ажыцьцяўляць маніторынг і ацэнку (з прыцягненьнем і пры ўдзеле моладзі) і інфармаваць аб ходзе працы і дасягненьнях у Эўрапейскім рэгіёне па выкананьні абавязальніцтваў, узятых на сябе ў рамках дадзенай Дэклярацыі.
