Узровень спажываньня алькаголю вар'іруе па краінах і сярод розных груп насельніцтва ўсярэдзіне краін. Адрозьненьні ў характары ўжываньня сьпіртнога ўплываюць на выяўленасьць алькагольных праблем у грамадзтве і на фармаваньне антыалькагольнай палітыкі. Эфэктыўныя меры па паніжэньні ўзроўню спажываньня алькаголю і зьвязаных зь ім неспрыяльных наступстваў уключаюць падвышэньне коштаў і акцызнае падаткаабкладаньне алькагольнай прадукцыі, памяншэньне даступнасьці алькаголю, напрыклад шляхам абмежаваньня гадзін працы кропак па продажы сьпіртных напояў, падвышэньне ўзроставага цэнзу на куплю алькаголю. Захады супраць кіраваньня ў нецьвярозым стане таксама па большай частцы зьяўляюцца эфэктыўнымі.

Так, прыкладам, міжнародныя гандлёвыя дамовы і наяўнасьць агульных рынкаў абмяжоўваюць магчымасьці ўсталяваньня незалежнай алькагольнай палітыкі на нацыянальным узроўні асобна ўзятай краіны. Аб гэтым выразна сьведчыць тэндэнцыя да ўніфікацыі ўзроўняў алькагольнага акцызу, назіраемая ў шэрагу краінах Эўрапейскага Зьвязу.

Якія мэханізмы барацьбы з алькаголем зьяўляюцца найболей эфэктыўнымі і эканамічна мэтазгоднымі?

Сутнасьць пытаньня

Эўрапейскія краіны граюць значную ролю ў вытворчасьці, гандлі і спажываньні алькагольных напояў; у той жа час яны выпрабоўваюць цяжкі цяжар сацыяльных і эканамічных праблем, зьвязаных з алькаголем. Паводле адзнак адмыслоўцаў, 10% усяго цяжару хвароб прыходзіцца на дзель захворваньняў, зьвязаных са спажываньнем алькаголю, які падвышае рызыку разьвіцьця цырозу печані, некаторых відаў рака, высокага крывянога ціску, інсульту, прыроджаных заган і шматлікіх іншых захворваньняў. Акрамя таго, спажываньне алькаголю павялічвае рызыку ўзьнікненьня шматлікіх сацыяльных праблем, такіх як разбурэньне сям'і, нявыхады на працу, нізкая прадукцыйнасьць працы, фінансавыя цяжкасьці, выпадковыя траўмы, дарожна-транспартныя здарэньні, супрацьпраўныя дзеяньні, гвалт, забойствы і самагубствы.

Фактычныя дадзеныя

Назапашаны значны аб'ём фактычных дадзеных, якія паказваюць на тое, што падвышэньне коштаў на сьпіртныя напоі спрыяе паніжэньню ўзроўню іх спажываньня і вастрыні праблем, зьвязаных з алькаголем. У большасьці краін, асабліва ў краінах зь нізкімі стаўкамі падатку на сьпіртныя напоі, падвышэньне коштаў на іх шляхам павелічэньня падатковых ставак прыводзіць да росту падатковых паступленьняў у дзяржаўны бюджэт і скарачэньню дзяржаўных выдаткаў, зьвязаных са шкодай, якая наносіцца спажываньнем алькаголю. Падвышэньне коштаў, роўна як і іншыя меры барацьбы з алькаголем, у розных краінах могуць прыводзіць да розных вынікаў, у залежнасьці ад такіх фактараў, як культура спажываньня алькаголю у краіне і ўзровень грамадзкай падтрымкі строгіх мераў барацьбы зь ім. Аднак уплыў падвышэньня коштаў на паніжэньне шкоды, зьвязанай з алькаголем, відавочны, і ўводзіны гэтай меры не патрабуе значных выдаткаў, што робіць яе эканамічна мэтазгоднай.

Акрамя таго, эфэктыўнымі захадамі барацьбы зьяўляюцца таксама стражэйшае рэгуляваньне спажываньня алькаголю, асабліва шляхам уводзін узроставых абмежаваньняў на куплю сьпіртных напояў, усталяваньня дзяржаўнай манаполіі на розьнічны гандаль і ўводзіны абмежаваньняў на гандаль сьпіртнымі напоямі па часе і па колькасьці гандлёвых кропак. Прымаючы да ўвагі шырату ахопу насельніцтва паказанымі мерамі, а таксама адносна невысокія выдаткі, зьвязаныя з іх уводзінамі, усе гэтыя меры зьяўляюцца эканамічна мэтазгоднымі.

Высокаэфэктыўнымі таксама лічацца большасьць мер, накіраваных на барацьбу зь кіраваньнем транспартнымі сродкамі ў нецьвярозым стане, такія як пункты кантролю на цьвярозасьць, выбарковая праверка "на выдых", паніжэньне ўзроўню дапушчальнай канцэнтрацыі алькаголю ў крыві, часовае пазбаўленьне вадзіцельскіх праў, сыстэм градацыі вадзіцельскіх пасьведчаньняў для пачынаючых кіроўцаў, а таксама меры кароткатэрміновага ўмяшаньня ў выпадках небясьпечнага п'янства. Эфэктыўнасьць гэтых мер, накіраваных на барацьбу зь кіраваньнем у нецьвярозым стане, пацьверджаная вынікамі шматлікіх дасьледаваньняў. Такім чынам, паказаныя меры дастасавальныя ў большасьці краін, не патрабуюць значных выдаткаў і забясьпечваюць атрыманьне ўстойлівых вынікаў.

Стратэгіямі, якія забясьпечваюць вызначаны эфэкт пры адносна невысокіх выдатках, зьяўляюцца ўводзіны адказнасьці піцейных устаноў і захаваньне ўсталяваных у іх патрабаваньняў у спалучэньні з мабілізацыяй грамадзкасьці. Аднак яны не закранаюць праблемы расьпіваньня сьпіртных напояў па-за іх сьценамі. Навучаньне пэрсаналу піцейных устаноў правілам адказнага гандлю сьпіртнымі напоямі мае мала шанцаў на посьпех, калі яно не будзе падмацаванае пагрозай пазбаўленьня ліцэнзій тых зь іх, якія працягваюць абслугоўваць непаўналетніх асоб і наведвальнікаў, знаходзячыхся ў стане ап'яненьня.

Калі разглядаць праблему п'янства сярод моладзі як асобны аспэкт палітыкі барацьбы з алькаголем, найболей эфэктыўнай мерай непасрэднага ўмяшаньня зьяўляецца ўзьняцьце ўсталяванага законам узроставага цэнзу для набыцьця або продажы алькагольных напояў. Распрацаваны цэлы шэраг мэтодык па правядзеньні асьветнай працы ў мэтах паніжэньня спажываньня алькаголю. Хоць іх папулярнасьць усё больш узрастае, атрыманыя доказы іх эфэктыўнасьці нешматлікія. Аналягічнай выявай, вынікі правадзімых у цяперашні час дасьледаваньняў паказваюць, што выкарыстаньне рэклям або забароны на рэкляму таксама дае абмежаваны эфэкт.

Рэкамэндацыі ў стаўленьні палітыкі

Большасьць паказаных вышэй мер эканамічна высокаэфэктыўныя, паколькі яны забясьпечваюць атрыманьне значнага дадатнага эфэкту пры звычайна невялікім узроўні выдаткаў. Найбольшую эфэктыўнасьць забясьпечвае ажыцьцяўленьне множных стратэгій, уключаючы наступныя: падвышэньне коштаў на сьпіртныя напоі, абмежаваньне іх даступнасьці, а таксама меры барацьбы з кіраваньнем транспартных сродкаў у нецьвярозым выглядзе і спажываньнем сьпіртных напояў непаўналетнімі.